eerder gebakken

Oude granen in volkstuintje zaaien 2019, 2020, 2021 en 2022ramptonrivet14mei

(nb, een lijst met zaadleveranciers vind je hier op de site van stichting Zaadgoed.)

 

 

Sinds 2017

heb ik een kleine volkstuin, 30 en 40 vierkante meters. Op mijn stukje van 40 vierkante meters heb ik in oktober 2018 enkele rijtjes oude granen gezet. Het idee kwam van Monique van Gent Sidy, die wat zaden bij Doornik Natuurakkers mee had genomen naar Sedona, Arizona en daar in haar tuin een hoefijzer met oude granen uitzaaide. Ikzelf heb rijtjes gemaakt. Maar eerst moest ik enkele dingen uitzoeken, zoals vooral: wanneer moet ik zaaien, hoe ver uit elkaar moet je de zaden zaaien, hoe diep moeten ze in de grond liggen, wát moet je in de grond leggen: gepeld of ongepeld zaad?

 

Om met dit laatste

te beginnen: je legt de ongepelde eenkoorn, emmer of spelt in de grond. Dit doet de natuur ook. Het betekent, dat in de eenkoornpel 1 korrel zit, in de emmerpel 2 korrels zitten, in de speltpel meestal ook 2 korrels. (verrassing, eenkoorn stoelt toch het meest uit, al heeft het maar 1 korrel in zich). Enfin, plantafstand? De landbouwboeken hebben het over hectoliters zaaizaad: rijenteelt van wintertarwe op goede grond 1½ hl – 2 hl of 120 – 160 kg en van zomertarwe 2 –2½ hl of 160-200 kg. Bij breedwerpig zaaien ± 20% meer. (Bijzondere plantenteelt 1953). Ergens in de kantlijn van dit boek heb ik geschreven: haver, rijafstand 20 – 25 cm, 1 à 2 cm diep. A, gelukkig is Eli Rogosa in haar boek Restoring Heritage Grains duidelijker, al moet ik hier de inches even omrekenen. Zij heeft het over 12 inch spacing. Dat is dus 30,48 cm uit elkaar. Zaaddiepte is 1 - 1¼ inch. 1 inch is 2,54 cm, dus reken maar uit. In zand mag de diepte iets meer zijn. Eli beschrijft ook dat eenkoorn uit kan stoelen tot 25 à 40 stengels, emmer tot 15 à 25 stengels, landrastarwes 5 à 15 maar zelfs ook 40 à 50 stengels. (Moderne tarwe stoelt het minst uit.) De plantafstand moet dus groot genoeg zijn, om het zaad te kunnen laten uitstoelen. 

 

Paden en banen.

Al met al heb ik eerst mijn 40 vierkante meter in drie banen verdeeld,met een akkerrandje van 50 cm rondom en twee ‘paden’ tussen de rijen. Per baan heb ik weer acht rijtjes gemaakt, dus op 40 cm afstand van elkaar. In elk rijtje heb ik 5 zaden gelegd, op 30 cm afstand van elkaar. Maak in oktober een stukje tuin zo ongeveer vrij van onkruid. Bemesten heb ik niet gedaan. Bij een te vruchtbare grond, gaan je granen namelijk slappe stengels krijgen en dus snel legeren. Maak  banen en rijtjes, zet overal stokjes aan begin en eind van je rijtje. Trek een kleine geul met een stokje, leg de zaden erin, leg weer wat aarde terug en zet een bord bij het rijtje. Vul zo alle 24 rijtjes met zaad.

 

November en begin december kan ook nog (update 23 november)

Theo Bastiaens van Erfgoedzadencentrum Afferden zaait het wintergraan altijd eind november, begin december. De reden die hij ervoor heeft: vroeg zaaien betekent bijna altijd luizen in je graan in het najaar. Bij laat zaaien heb je daar absoluut geen last van en daarom zaai ik nooit voor half november. Het nadeel is, mocht je al van een nadeel mogen spreken, dat de oogst daardoor ietsje later is. Maar ja, wat scheelt nu een paar dagen tot een week. (mail 23 november)

 

En wacht geduldig.

Vuistregels is, dat elk zaadje drie tot vier blaadjes boven de grond moet hebben voordat de winter invalt. Dit klopte zo ongeveer bij mij. Mijn mede-volkstuinders vreesden al dat ik kweek teelde (alle grassen zien er vrijwel hetzelfde uit bij hun begin). Er gebeurt vrijwel niets tot einde april. De bladeren klampen zich nog zogezegd vast aan de aarde.

 

In mei/juni/juli14junivolkstuin

zie je het wonder van de granen gebeuren. De stengels gaan zich oprichten. De aren komen opzij uit de stengels tevoorschijn begin juni. Ga nu maar elke dag kijken wat er allemaal gebeurt. Bij mij reikten de rivetten het eerste het hoogste, met name de Rampton rivet en de Nonette de Lausanne. Spelt van Hoosterhof strekte zich hoger uit dan de Ebner rotkornspelt. De eenkoorns – inclusief de enkele verdwaalden van vorig jaar – vielen onmiddellijk op door hun vele uitgestoelde stengels (tot 60 bij 1 plant) die fel lichtgroen zich aftekenden tussen de andere granen. Mijn mede-volkstuinders waren geheel gerust, nee, geen kweek. Integendeel. Zij raakten ook enthousiast over ‘dat tarwe dit allemaal kan zijn’.

 

En toen, eind juni

begonnen de mussen en andere vogels zich met mijn zaden te bemoeien. Ze gingen aan de rivetaren hangen (de naaktzadigen). Marie en Aguillon – als eersten rijp - stonden als lege rijtjes tussen de Rampton en de Nonette de Lausanne. Keurige aren, maar leeg van zaad. Toen de andere rivetten rijp genoeg waren naar hun zin, begonnen de vogels die ook leeg te pikken.De granen met harde pel lieten ze aanvankelijk nog ongemoeid, maar tweede week juli waren ook mijn speltaren simpelweg van de stengel afgehaald en ergens naar toe meegenomen (vermoed ik) om daar rustig te ontpellen en op te eten. Zo ging het ook met de emmerrijtjes. Het kan trouwens ook heel goed zijn, dat deze bedektzadigen door woelmuizen zijn meegenomen. Ze bijten een stukje stengel door en ze slepen de aar hun nest in. Er zitten nameliijk enorm veel woelmuizen in onze volkstuin. Dus wellicht zijn er ondergrondse voorraadschuren aangelegd van mijn oude tarwesoorten. De eenkoorns bleven over, snap ik, die hebben de minste lekkere inhoud. Eenkoorn is vooral veel pel en zemel.

 

Ben ik nu teleurgesteld?15juliaanzicht

Nou nee. Had ik de vogels willen weren, dan had ik dus een groot net moeten spannen om mijn zaden. Maar dat zou natuurlijk weer niet helpen tegen de woelmuizen. Bovendien hoorde ik van medetuinders, dat ze dan soms de vogels weer uit het net moeten bevrijden. Ik heb nog zaad genoeg (als je maar 5 zaden plant, heb je nog driekwart aar over). Ik heb nog aren van vorig jaar. Ik heb van mijn eigen emmerplanten van elke soort een aar geoogst voordat de muizen aan het slepen gingen. En – zoals gezegd – de eenkoorn keurden noch vogels noch woelmuizen een blik waardig. Dus daar heb ik meer dan genoeg van. Het lijkt me een sport om volgend jaar ook van alle rivetten een aar te oogsten voordat alles weg is, maar ik weet niet of ik de vogels te slim af zal zijn.

 

Ik heb ook bij Erfgoedzadencentrum van Theo Bastiaens

in Afferden met zijn toestemming twee keer twee aren mogen plukken. Twee van de Triticum compactum en twee van de Zwarte Perzische tarwe. Ik kreeg de raad mee van Theo:  Goed drogen laten in de aar en na laten drogen als je ze uitgewreven hebt. Deze laatste toevoeging van hem doet mij beseffen, dat ik alle granen altijd als aren bewaar. Dit neemt veel plaats in; goed idee om van alle granen maar 1 aar meer te bewaren en de anderen uit te wrijven. Ik heb ontzettend genoten van de kracht van mijn granen, van hun eigen kracht (geen mest), van hun hoogte, van hun schoonheid. Mijn mede-volkstuinders hebben er van genoten. Alleen: het doel van ‘verspreiden van zaden’ heb ik niet gehaald. Hoewel, er ligt nu wellicht een diversiteit aan oude granen ondergronds. 

 

En nu?

Ik knip de overgebleven stengels in stukjes en daarmee bedek ik de aarde. Dat kan mooi 'tot aarde terugkeren'. In oktober werk ik de restanten onder en begin ik gewoon weer opnieuw.

 

Hoe kom je aan zaden van oude granen?

Je kunt natuurlijk naaktzadigen gaan zaaien, die simpelweg te koop zijn in de natuurvoedingswinkel. Hele durum, kamut (mag je niet verhandelen, is gepatenteerd), tarwe, rogge, gerst, haver, boekweit, quinoa en amaranth, teff. Neem vijf zaadjes van alles en verwerk de rest van het pak in een granenmaaltijd. Bedektzadigen zoals eenkoorn, emmer en spelt moet je met kaf en al zaaien, dus deze volle granen uit de natuurvoedingswinkel zijn niet geschikt om te zaaien. Die zijn namelijk al gepeld.

Maar gelukkig, je kunt bij Cruydt Hoeck zaden bestellen. Zij zijn gericht op het verzamelen, kweken en aanbieden van wildeplantenzaden en bloemenweidemengsels. Ze hebben ook eenkoorn, emmer, spelt en diverse tarwesoorten te koop. Ze zeggen er heel duidelijk bij: niet voor menselijke consumptie geschikt. Dit lijkt me een prima regel. Als je je eigen granen namelijk als graan wil pellen, oogsten, eten, dan moet je eerst heel zeker ervan zijn dat er geen fusarium of andere schadelijke schimmels inzitten. 99 van de 100 keer niet, maar ik snap dat een zadenverspreider zich hiertegen wil indekken. De professionele akkerbouwer laat de partijen graan testen op DON voordat ze naar de molen gaan.

Je kunt ook bij De Bolster Biologische zaden bestellen. Iedere biologische volkstuinder kent dit bedrijf. Kies bijvoorbeeld hun winterrogge of Japanse haver of boekweit die ze als groenbemester aanbied of hun quinoa of amarant die ze als bloemenzaad aanbieden. 

 

In de toekomst

kunnen beide bedrijven misschien ook speciale zakjes oude granen aanbieden, een korrel of tien per graan, dan kom je als volkstuinder al een heel eind.

 

seizoen 2019-2020

Ook nu weer oude granen in mijn volkstuintje gezaaid. Spelt van Hoosterhof, twee soorten zwarte emmer, een Hongaarse emmer, twee rivetsoorten, eenkoornsoorten, verder enkele korrels van Egeltjes tarwe of Triticum compactum en van Zwarte Perzische tarwe. Alles in oktober gezaaid, alles overleefde (uiteraard) deze zachte winter, alles kwam ook nog redelijk in de groei en toen begonnen de hazen zich met mijn granen bezig te houden. Ze beten gewoon stukjes stengel af, lieten dat liggen (misschien als bedje om te overnachten?), lieten keutels achter (dank voor de bemesting). Eenkoorn houden ze blijkbaar niet van (tot op heden), en van alle granen staat er gelukkig minstens nog 1 plant. Overigens, iedere volkstuinder bij ons heeft 'last' van de hazen, ze vreten koolplantjes en bonenplantjes op. Ach, een haas kan er ook niks aan doen dat hij/zij een haas is, dus niemand van ons is boos op deze dieren, maar ongemakkelijk is het wel. Zie hieronder een impressie van de tuin vandaag, 5 juni 2020. Eerst de egeltjestarwe, dan de Perzische.

egeltarwe triticum compactum

 Perzische tarwe

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 19 juni 2020

Wow, de granen groeien. De eenkoorn en de rivetten doen een wedstrijd wie het hoogste kan. De hazen laten mijn tuintje tegenwoordig ongemoeid, prachtig, zo kan ik toch nog de volle groei zien van de rivetten, de zwarte tarwe, de eenkoorns, de egeltjestarwe, enkele emmersoorten.

Foto's boven: Zwarte Perzische tarwe, egeltjestarwe.
Foto's midden: eenkoorn met insect en bloeiende rivet

zwarte tarwe

 egeltjestarwe

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


eenkoorneninsekttienbloeienderivet

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 21 juni 2020 in de ochtend

Zwarte Perzische tarwe, daarnaast overzicht.

Spelt, rivetten, eenkoorn en daarnaast rivetten

zwartetarwe21juni2020

 overzicht21juni2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

speltenzon21juni2020

 rivet21juni2020

 

 

 

 

 

 

 

 

11 juli 2020

Eerst kwamen in het voorjaar dus de hazen aan mijn granen knabbelen. Daarmee sloegen ze een bres in een dicht veldje granen. Dat betekent dat de andere stengels eerder omvallen bijvoorbeeld. En sinds de eerste rijpe zaden komen vervolgens de mussen de korrels uit de aren eten. Wederom een zooi van omlaag getrokken stengels, lege aren, kortom, dit seizoen was mijn oudegranenvolkstuinaanplant niet zo succesvol als vorig jaar. Jammer, maar zoals wij volkstuinders dan zeggen: een haas kan er ook niks aan doen dat hij een haas is, noch een mus dat hij een mus is (hij/zij). Dus wat zou het. Bovendien kan ik op Doornik Natuurakkers helemaal mijn hart ophalen. Ook daar zijn hazen en vogels, maar wat die opeten is te verwaarlozen op zulke grote velden. 

Dus op 11 juli heb ik een groot deel van de oude granen planten tot mulch verknipt en nu, een week later, staan er wat preiplantjes, boerenkoolplantjes, paksoyplantjes op die plek. Hazen, zoek ergens anders eten graag. 

 

Seizoen 2020-2021

Op 19 november 2020 heb ik weer wat rijtjes oude granen gezaaid. Twee speltsoorten, een rode en witte en zwarte emmer, een rijtje eenkoorn, twee rijtjes rivetten en een rijtje Limburgse risweit. Ik heb ze iets dichter gezaaid dan afgelopen jaar; dit voor het geval de vogels graantjes meepikken (bijvoorbeeld in de winter al, door ze met kiempje en al uit de grond halen). 
Nu, 10 mei 2021, zie je dat de granen er mooi bij staan. De speltbladeren zijn op de ene of andere manier aantrekkelijk voor??? om gewoon 'er een hap van te nemen', maar dat is maar in 1 rijtje. Hieronder zie je wat foto's. Ik hoop voor alle graantelers dat het gauw lekker warm weer wordt. Dat hebben de granen nodig. 

eenkoorn10mei2021speltvanhoosterhof10mei2021

rivet10mei2021

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

27 mei 2021 Er zijn enkele rijtjes tamelijk gehavend doordat hazen een stukje stengel afbijten. Vooral de Oberkulmer rotkorn en de beide rivetrijtjes moesten het ontgelden. (Hebben ze een voorkeur voor deze smaken?). Ik ben rietpluimen gaan plukken en heb die tussen de rijtjes gezet. Hopenlijk vinden de hazen (of zijn het vogels, kan ook) het nu minder aantrekkelijk. 

27 mei 2021

13 juni 2021

Wow, je ziet het allemaal groeien. De 'beet' in de bladeren deert de planten niet, ze groeien vrolijk desondanks. Sinds afgelopen week zie ik hier en daar een aar uit de stengel piepen. De spelt van Hoosterhof is het snelst hiermee. Nu beginnen de emmerrijtjes. Ik heb ook al een rivet aar gezien. Het laatst zijn de eenkoorns, de Limburgse risweit en de Oberkulmer rotkorn spelt.  

Nog een leuke observatie: zowel de emmerrijtjes als de twee rivet rijtjes onderscheiden zich van de anderen door hun blauwige kleur. Dat is het voordeel als je rijtjes naast elkaar zaait. 

emmerpiept eruit 13 juni 2021

volkstuin13 juni 2021

 

21 juni 2021

Afgelopen weekend waren er flinke buien. Een rijtje emmertarwe heeft een flinke noordoostelijke windvlaag - of stortbui - over zich heen gekregen en is over de eenkoorn gaan liggen. Ik ben erg benieuwd of deze emmertarwe zich nog weer opricht. Alles is prachtig in de aar trouwens. De eenkoorn bloeide volop vandaag. 
Mijn volkstuintje is peanuts. Ik hoop dat de echte boeren hun granen nog rechtop hebben staan. 

emmertarwe is er deels bij gaan liggen 21 juni 2021

25 juni 2021 wow, de granen richten zich weer op. De eenkoorn staat weer fier overeind en heeft het rijtje emmer naast zich mee omhooggeduwd of: de emmer kwam weer overeind en daardoor kon het rijtje eenkoorn ook weer overeind komen. Hoe dan ook, erg mooi dat ze zich weer grotendeels opgericht hebben. 

witte emmer en eenkoorn opgericht 25 juni

legerigheid opgericht

30 juni 2021

Het blijft maar regenen. De graantelers hebben ongetwijfeld kopzorgen over gelegerde granen. De granenrijtjes in mijn volkstuintje zijn een ander verhaal. Dat is voor mijzelf en niet voor de opbrengst (die ik de laatste jaren moest delen met de vogels): de schoonheid van de granen te zien, te observeren wanneer de granen zich gaan strekken na de winter (zie hierboven, eind mei komt het pas goed op gang), enzovoort. Wat ik over 'legeren' kan zien in mijn rijtjes: Limburgse risweit, beide rivetrijtjes, beide speltrijtjes staan fier rechtop. Dan houden we nog over de eenkoorn en de drie emmer rijtjes. Het eerste emmerrijtje - witte emmer - heeft de eerste keer de eenkoorn mee doen 'legeren'. De andere beide emmerrijtjes - zwart en rood - houden zich tamelijk rechtop. Maar wat zegt dit? Het kan een toevallige windvlaag zijn geweest de eerste keer. Het kan een toevallig supervruchtbare plek in mijn tuintje zijn geweest etc. 
Het is superleuk om een paar aren aan iemand te vragen en deze in de volkstuintje uit te zaaien (gepelde granen als spelt en emmer en eenkoorn MET pel en al). Je krijgt namelijk ter plekke ontzag voor granen. Hieronder de foto's van 28 juni, de eerste richting oost, de tweede richting west. 

richting oost 28 juni 2021

richting west 28 juni 2021

2 juli 2021

Wow, na 24 uur droogte hebben alle scheve granen zich weer zo ongeveer opgericht. Dat wil dus zeggen: de aren waren zwaar van de regen, te zwaar. Nu ze weer lichter zijn, komen ze weer overeind. Ik ben razend benieuwd of de hazen en vogels mij dit jaar de aanblik van rijpe aren gunnen. Ik hoop het want juist rijpe aren zijn zo mooi.  Vandaag wat detail foto's, vanwege de schoonheid. 

Foto 1: yes, alles weer zo ongeveer overeind. Je kunt het vergelijken met de foto van hierboven, gisteren gemaakt.

2 juli alles weer overeind

Foto 2: De schoonheid van de zwarte emmer
2 juli zwarte emmer spooky

 

Foto 3: rivet soort Nonette de Lausanne met goose neck

2 juli nonettedelausanne rivet

foto 4: helgroene Limburgse risweit (en daarachtr begint de Rampton rivet) 
2 juli limburgse risweit

 

 7 juli 2021

Regen en wind. De drie emmerrijtjes hangen ofwel naar links (tegen de rivetten en de eenkoorns aan) ofwel naar rechts, waar de spelt van Hoosterhof en de Oberkulmer rotkorn de steunpilaren zijn. Dus in mijn tuintje blijkt emmer het meest geneigd tot hangen, maar de anderen helemaal niet. Die anderen zijn: Limburgse risweit, Rampton rivet, Nonette de Lausanne rivet, eenkoorn en spelt van Hoosterhof en Oberkulmer rotkorn. Nog een observatie: de spelt van Hoosterhof groeit langer en heeft meer blad en blijft langer groen dan de Oberkulmer. Okay, het zijn maar momentopnamen van mijn volkstuintje. Superleuk om wat aren in te zaaien in het najaar en om ze driekwart jaar te volgen. 

20210707volkstuintje overzicht 5

 

10 juli 2021

De vogels hebben de aren al ontdekt. Op de foto hieronder zie je een half leeg gepikte aar van de Limburgse risweit, thuis op de tafel gefotografeerd. Ha, ik kan de vogels geen ongelijk geven dat ze juist bij onze volkstuin komen pikken. Het is - samen met aangrenzende Land van Ooy en buitenschoolse opvang Struin - een oase in de wijde omtrek van kale graslanden en maisvelden, alles bemest en bespoten. In deze kleine hoek tussen de dijk en het gemaal is het een soort paradijsje voor dieren. Dus laat maar. 

9 juli limb risweit

 

20 juli 2021

De aren van de Limburgse risweit zijn zwaar populair bij de vogels. Vrijwel allemaal leeg. Voor zover ik een vogel kan snappen, kan ik hem/haar gelijk geven: het rijtje staat langs de rand EN de korrels zijn vrijdorsend zogezegd, dus er zit niet eerst een pel omheen. Dan zijn na de risweiten vermoedelijk de rivetten aan de beurt, ook vrijdorsend. De rest is bedektzadig oftewel moet eerst gepeld worden alvorens de korrel te voorschijn komt. Dat bewaren ze waarschijnlijk voor het laatst, als de rivetten ook leeg zijn. Hoe dan ook, nu zijn de aren nog prachtig dus ik zet ze allemaal op de foto.

20julioverzicht

20 juli oberkulmer en hoosterhofOberkulmer rotkorn en spelt van Hoosterhof

 

 

20julizwarteemmerZwarte emmer

 

20juliwitteemmerwitte emmer

 

20julirodeemmerrode emmer

 

20juliramptonrivetRampton rivet (waarschijnlijk, in elk geval rivet tarwe)

 

20julinonettedelausanneNonette de Lausanne rivet (waarschijnlijk, in elk geval rivet tarwe)

 

20 juli eenkoorneenkoorn

 

20 juli limb risweit opgegetenlege aren van Limburgse risweit middenin de foto

23 juli 2021 

De vogels maken er een zooitje van. Ze gaan volgens mij aan de aar hangen en trekken die naar beneden. Ik dacht: wel, als ikzelf ook nog enig zaad wil, dan moet ik nu wat stengels afknippen. Zo gezegd zo gedaan. Feitelijk zouden ze nog een week verder moeten rijpen (de binnenkant van de korrels is nog enigszins zacht), maar dan weet ik zeker dat de vogels alles al leeg hebben gepikt. 

verzamelddichtbijtwintig

 

5 augustus 2021

De granen hangen prachtig na te drogen in mijn huis. En in mijn tuintje heb ik de stoppelrijtjes in tact gelaten en daar tussenin nog wat radijs gezaaid en wat afrikaantjes. En..... grap.... ik had tien palmkoolplantjes en tien boerenkoolplantjes op de markt gekocht. De tien palmkoolplantjes had ik op het vrijgekomen aardappelstukje gezet, compleet met stokjes her en der om het de hazen moeilijk te maken om bij die plantjes te komen en ze op te vreten. Allemaal schoon opgevreten. De tien boerenkoolplantjes had ik tussen de rijtjes stoppels gezet en...... dat vinden de hazen te stoppelig dus die boerenkoolplantjes staan allemaal nog (althans, gisteren). Wow, nieuwe bestemming voor stoppelrijtjes. Ik ploeg nooit meer iets om!!!!

eind juli hangt te drogen

5 augustus dichterbij

Wie ook in een volkstuintje wat wil gaan zaaien; orienteer je alvast hoe je aan zaden komt (boer in de buurt, molenaar, natuurvoedingswinkel waar ze hele granen hebben) of kijk bij de adressen bovenin. Tien aren zijn al genoeg voor tien rijtjes graan. En: de bedektzadigen spelt, emmer en eenkoorn zaai je met pel en al, (dus die moet je echt via een boer of een zaadmaatschappijtje aanschaffen), de naaktzadigen zaai je uiteraard als ' blote'  korrel. Wie ons boek ' Oude granen, nieuw brood' nog niet heeft: de moeite waard om het aan te schaffen want de hoofdstukken 1 en 2 geven ALLE informatie over oude granen. Het is een universeel, tijdloos boek al zeg ik het zelf. 

5 augustus volkstuin

Tot volgend seizoen.

 

Seizoen 2021/2022: oude granen, konijnen en - voor het eerst - gierst.

Ook dit seizoen heb ik weer rijtjes oude granen gezaaid. De eerste rijtjes had ik vorig najaar gezaaid: Sint Jansrogge, diverse emmersoorten, rivetsoorten, eenkoorn natuurlijk en ook een gedeelte van de31 mei 2022 konijn zaden van mijn ene egeltjestarwe-aar. Wel, de mollen vonden het erg leuk om hier en daar wat overhoop te gooien. En muizen en vogels vonden het leuk om kleine ontkiemde granen op te eten.
In december heb ik nog wat bijgezaaid. Ook hier weer tijdens het ontkiemen: vogels zijn er gek op. 
Driemaal is scheepsrecht dacht ik. Wat nog enigszins iets leek, heb ik laten staan. En wederom bijgezaaid. 
Het kwam mooi op. In de tweede helft van mei zie je dat de stengels dikker worden omdat er een aar in ingepakt zit. Aj, precies van deze fase houden de konijnen. Ze bijten halverwege de stengel middendoor, genieten een sappig hapje en laten de bovenste helft van de stengels liggen. Ik kan ze wel villen. Zie hier de beelden van 31 mei 2022

31 mei 2022 afgebeten halverwege

 31 mei 2022 afgebeten

Evenwel. Er zijn dan granen die gewoon een nieuwe aar te voorschijn toveren of een gehavende aar. Eenkoorn is echt kampioen, dat rijtje groeide prachtig uit met gave aren. Is dit het sterkst van de granen omdat eenkoorn het dichtst bij gras hoort? Fantastisch. Ik heb het allemaal rustig laten uitgroeien en ik geniet van de weinige aren die in de hoogte wiegen op hun stengels. Zie hier de foto's van 5 juli 2022. Het ijle lichte groen is eenkoorn, daarnaast zie je twee rivetsoorten. 

5 juli 2022 rivet en eenkoorn

5 juli 2022

 

GIERST VAN MATHIAS DE BLANCK

Mathias De Blanck heeft meegedaan aan ons boek Oude granen nieuw brood. Hij heeft ook een volkstuin. De afgelopen jaren teelde hij hier zijn eigen gierst en hij heeft hier prachtige filmpjes van gemaakt. 
Gierst, van zaad tot oogst, het filmpje van 2020
hier zijn drie soorten gierst van 2021
 

Ik heb enkele zakjes gierstzaad van Mathias gekregen. Die heb ik eind april uitgezaaid in twee keer drie rijtjes. In juni heb ik ze uitgedund. En - voor het geval de konijnen ook van gierststengels houden - wilde ik ze voor zijn. Ik heb kippengaas gekocht en dit rondom mijn blokje gierst gezet. Tot op heden groeit het fantastisch en heeft zich nog geen konijn onderdoor het gaas gegraven noch is er overheen gesprongen.  

5 juli gierst 1

5 juli gierst 2

 

 

En hier de instructies van Mathias:

gierst 2

 

11 juli 2022 

De oude granen die nieuwe aren hebben gevormd of die ongemoeid waren gelaten, zijn prachtig al zijn ze met weinigen. De eenkoorn begint duidelijk te rijpen. Ik laat het onkruid tussen de granenrijtjes staan. Ze staan namelijk niet in de weg en bovendien ben ik bang dat ik de wortels van de granen beschadig zodat de stengels niet zo fier rechtop blijven staan bij een bui of bij een storm. 

11 juli gehavend beter

De giersten doen het prachtig in hun omheining van kippengaas. 

11 juli giersten11 juli gierst overzicht11 juli witte pluimgierst

De gierstzaden die ik van Mathias heb gekregen zijn afkomstig van De Nieuwe Tuin in Vlaanderen. Hier zie je hun website. De eigenaars zijn gestopt, maar je vindt nuttige adressen op hun website.
Ik heb op de websites van diverse Nederlandse bio zaadgoed bedrijven ook diverse soorten gierst gezien. Zoek zelf via de  zaadzoeker van stichting Zaadgoed

16 juli 2022

De giersten groeien als kool ondanks de droogte. Wellicht zijn het granen, die goed tegen droogte kunnen. De eenkoorns rijpen. En de vogels laten vooralsnog de aren van de rivetten en emmers en spelten en eenkoorns ongemoeid. Hopelijk doen ze dat tot het einde, dan heb ik in elk geval enkele aren rijp zaaizaad voor volgend seizoen.

16 juli granen

16 juli giersttwee

 

1 augustus 2022

Wow, de eerste aren van de Japanse gierst zijn uit. Wat een prachtige tros. Die komt - net als de aar bij oude granen - uit de stengel gepiept.
Het hele miniakkertje doet het geweldig.
In een deel van mijn tuin heb ik eetbare bloemen gezaaid, o.a. Cosmea, Slaapmutsjes, Oost Indische Kers. De stokroos is spontaan opgekomen (bloemen ook eetbaar) en de goudsbloemen zijn vrijwel onuitroeibaar, dus die hoefde ik niet te zaaien. Ik heb een zakje bloemen mee naar huis genomen om te drogen (en enkele verse toegevoegd aan mijn yoghurt met pruimen). 

1 augustus 2022

1 augustus 2022japanse gierst

bloemen 1 augustus

en vers door de yoghurt

drogen op warme plek

 

 

 

 

 

3 augustus 2022

Tamelijk in de ban van dit prachtige graan gierst. Peer Schilperoord schrijft in zijn fantastische boek Sieben Getreide: Pluimgierst en trosgierst zijn in de steppen in het Noorden en Noordoosten van China tot cultuurgraan gebracht is. In de vroege Noordchinese beschaving - zesduizend jaar v. Chr. - waren deze twee gierstsoorten de enige graansoorten. 
Gierst is tetraploïde en is ontstaan uit een kruising van twee wilde gierstsoorten. 
Rond 1500 v. Chr. zou gierst naar Westeuropa gekomen zijn. 
Gierst is zelfbestuiver. Gierst is gevoelig voor vorst. Maar: gierst kan bij hogere temperaturen EN gebrek aan water toch groeien. 
Gierst heeft eenzelfde droogte resistentie als het diepwortelende rogge. 
Gierst kiemt pas bij 8-10ºC en - aangezien de kleine korrels weinig reservevoedsel hebben - duurt het een stuk langer (dan bv rogge) voordat het een beetje fors erbij komt te staan. 
Gierst is verdrongen door mais en aardappels. Maar tegenwoordig is er weer meer belangstelling voor dit graan. 

 

Ons eigen boek Oude granen nieuw brood zegt het volgende over gierst: 
Gierst is in China gedomesticeerd en werd sinds de bronstijd in een groot deel van Europa verbouwd......
In Nederland zijn pluimgierstkorrels gevonden, stammend uit de ijzertijd. Halverwege de 19e eeuw werd pluimgierst nog verbouwd, hoewel veel te weinig volgens Enklaar (1851); een oorzaak was dat er geen pelmolens voor gierst in Nederland waren.
(Ha, gelukkig hebben wij huishoudelijke pellers tegenwoordig föhns of airco's, zie hoe Mathias zijn gierst pelde Gierst, van zaad tot oogst, in 2020)

 

Mijn oude landbouwboek Handboek voor den Nederlandschen Landbouw en de Veeteelt, G. Reinders, Tweede deel, J.B. Wolters 1893 zegt over gierst: Gierst vereischt warmere zomers dan wij hier gewoonlijk hebben. Daar, waar de teelt van de Druif en de Mais eindigt, houdt ook hare teelt op......... De belangrijkste - en eetbare gierstsoort Panicum miliaceum oftewel Pluimgierst, 'is hier te lande in gerige hoeveelheid in enkele tuinen van den achterhoek van Gelderland wel eens geteeld. Zie Verslag van den Landbouw over 1973. De landbouwverslagen maken daarvan thans geen melding meer.' ..... De pluimgierst wordt ongepeld tot veevoeder en in branderijen gebruikt. Haar prijs is gewoonlijk gelijk aan dien van gerst. Om tot voedsel voor den mensch te dienen moet zij gepeld worden, waarbij het verlies ongevver 4% bedraagt en een product wordt verkregen, dat kleiner van korrel is, maar overigens veel overeenkomsten met rijst heeft. Aan stroo, DAT EEN ZEER GOEDE VEEVOEDER VORMT  levert de Pluimgierst 1000 a 2000 KG. van de hectare. Hier te lande wordt voor ongeveer f 7000 gierst meer in- dan uitgevoerd. 
Zou het een gewas kunnen worden voor Nederland nu het klimaat opwarmt?

 

Enfijn, vooralsnog mijn praktische vraag: wanneer zijn de zaden rijp, wanneer moet er geoogst worden?
Gelukkig hebben we de video's van Mathias De Blanck bij de hand: Zie: stand van zaken 28 augustus 2021.
Ik kan nog even rustig genieten van de groei dus.